Upaveda (उपवेदः) –  The term Upaveda refers to applied knowledge or a subject derived from each Veda.

There are four Upaveda :

  1. Ayurveda (आयुर्वेदः) –  Science of Health (Rigveda)
  2. Dhanurveda (धनुर्वेदः) – Science of Warfare (Yajurveda)
  3. Gandharvaveda (गन्धर्ववेदः) – Music and Dance (Sama Veda)
  4. Arthasashtra (अर्थशास्त्र) – Administration and Economy (Atharvaveda)

It is mentioned in Vishnu Purana 3.6.29

अङ्गानि चतुरो वेदाः मीमांसा न्यायविस्तरः ।
पुराणं धर्मशास्त्रञ्च विद्याः हि एताः चतुर्दशाः ॥ 
आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चैव ते त्रयः ।
अर्थशास्त्रं चतुर्थन्तु विद्या हि अष्टादशैव ताः ॥ 

 छः वेदांग, चार वेद, मीमांसा, न्याय, पुराण और धर्मशास्त्र – ये ही चौदह विद्याएँ हैं ॥  इन्ही में आयुर्वेद, धनुर्वेद और गान्धर्व इन तीनों को तथा चौथे अर्थशास्त्र को मिला लेने से कुल अठारह विद्या हो जाती हैं॥ 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!